तर्कतीर्थ
लक्ष्मणशास्त्री जोशी
तर्कतीर्थ
लक्ष्मणशास्त्री जोशी
धर्म म्हणजे काही अपरिवर्तनीय नियमांचा संच नव्हे, तर समाजाला नैतिक दिशा देणारी आणि काळानुसार विकसित होत राहणारी जीवनव्यवस्था होय
१. शैक्षणिक आणि बौद्धिक सन्मान
'तर्कतीर्थ' पदवी (१९२२): कलकत्ता येथील शासकीय संस्कृत विद्यालयाची सर्वोच्च परीक्षा उत्तीर्ण करून त्यांनी न्यायशास्त्र व तत्त्वज्ञानातील पांडित्यासाठी प्रतिष्ठेची ‘तर्कतीर्थ’ पदवी मिळवली.
'संस्कृत पंडित' पुरस्कार (१९७४): प्राचीन संस्कृत भाषेवरील प्रभुत्व, वेदान्त व न्यायशास्त्रातील योगदान आणि भारतीय संविधानाच्या संस्कृत भाषांतरासाठी भारत सरकारने त्यांना या प्रतिष्ठेच्या राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित केले.
२. सर्वोच्च राष्ट्रीय नागरी पुरस्कार
'पद्मभूषण' पुरस्कार (१९७७): स्वतंत्र भारताच्या सांस्कृतिक, शैक्षणिक, सामाजिक आणि वाङ्मयीन क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल भारत सरकारने त्यांना ‘पद्मभूषण’ या प्रतिष्ठेच्या नागरी सन्मानाने गौरविले.
'पद्मविभूषण' पुरस्कार (१९९२): शास्त्रीजींच्या प्रदीर्घ जीवनप्रवासाचा आणि बौद्धिक तपश्चर्येचा सुवर्णकळस म्हणजे १९९२ मध्ये त्यांना बहाल करण्यात आलेला ‘पद्मविभूषण’ पुरस्कार. हा भारताचा दुसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान होय. हा बहुमान शास्त्रीजींच्या कार्यासह महाराष्ट्राच्या प्रज्ञापरंपरेचाही गौरव होता.
३. साहित्यिक आणि संपादन क्षेत्रातील बहुमान
पहिला मराठी साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९५५): शास्त्रीजींच्या ‘वैदिक संस्कृतीचा विकास’ (१९५१) या ग्रंथाला ‘साहित्य अकादमी पुरस्कार’ मिळाला. हा पुरस्कार मिळवणारा तो पहिला मराठी वैचारिक ग्रंथ ठरला.
साहित्य अकादमी फेलोशिप: साहित्यातील प्रदीर्घ आणि उल्लेखनीय योगदानाबद्दल त्यांना साहित्य अकादमीची अत्यंत प्रतिष्ठेची ‘फेलोशिप’ बहाल करण्यात आली.
अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद (१९५४): नवी दिल्ली येथे झालेल्या ३७ व्या ऐतिहासिक संमेलनाच्या अध्यक्षपदी त्यांची एकमताने निवड झाली होती. या संमेलनाचे उद्घाटन भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी केले होते.
४. सामाजिक आणि परिवर्तनवादी पुरस्कार
अखिल भारतीय दलित साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद (१९८१): अमरावती येथे भरलेल्या ऐतिहासिक पहिल्या दलित साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषवून त्यांनी दलित साहित्याला वैचारिक परिमाण दिले.
'शाहू पुरस्कार' (कोल्हापूर): सामाजिक समता, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि राजर्षी शाहू महाराजांच्या पुरोगामी विचारांचा वारसा कृतीत उतरवल्याबद्दल कोल्हापूरच्या ‘शाहू ट्रस्ट’तर्फे त्यांना मानाचा ‘शाहू पुरस्कार’ देऊन गौरविण्यात आले.